UDIK tvorac Centralne evidencije spomenika

Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) podsjeća javnost na 18. april, Međunarodni dan spomenika i spomeničkih cjelina koji organizuje Međunarodno vijeće za spomenike i lokalitete (ICOMOS).

UDIK je tvorac Centralne evidencije spomenika (CES), koja obuhvata podatke o spomen-obilježjima posvećenim ratnim stradanjima devedesetih na području Jugoslavije. Unutar te baze podataka mapirano je više od 3.500 spomenika izgrađenih u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Hrvatskoj i Srbiji (bez Kosova).

Prema popisu CES-a, u Bosni i Hercegovini je izgrađeno više od 2.100 spomenika, koji su posvećeni stradanju civila i/ili boraca u proteklom ratu. Veći broj mapiranih spomenika nalazi se na području Federacije BiH (više od 1.400), a takođe regija u kojoj je mapirano najviše spomenika je u Federaciji BiH (Tuzlanski kanton sa ukupno 288 spomenika). U Republici Srpskoj najviše spomenika je popisano na području Bijeljinske mezoregije, uključujući i subregiju Zvornik (ukupno 231 spomenik).

Prema popisu CES-a, u Hrvatskoj je izgrađeno više od 1.200 spomenika posvećenih stradanjima u Domovinskom ratu. Najveći broj spomenika se nalazi na području Vukovarsko-srijemske (109) i Sisačko-moslavačke županije (100).

S druge strane, u Crnoj Gori i Srbiji je prisutan znatno manji broj spomenika i uglavnom su posvećeni stradanjima u NATO bombardovanju i Kosovskom ratu. Tako je u Crnoj Gori popisano 17 spomenika, a u Republici Srbiji ukupno 301 spomenik. Najviše spomenika je popisano na području grada Beograda (52), te Pčinjskog upravnog okruga (30).

“Naše analize su pokazale da su izgrađena spomen-obilježja različitih oblika, a neki od njih su spomen-ploče, krstovi, česme, biste, spomen-poprsja, crkve, te razni spomen-kompleksi. U najčešćem broju slučajeva, radi se o manjim ili većim spomen-pločama, a nalazimo ih na pročeljima zgrada, na kamenim stijenama, pored lokalnih puteva, mostova, na grobljima, u interijerima, često položene uz spomenike kao dodatna objašnjenja”, istakao je, u povodu Međunarodnog dana spomenika, predsjednik UDIK-a Edvin Kanka Ćudić.

UDIK-ovim istraživanjima je utvrđeno da u BiH, ali i regionu, postoji veliki broj kontroverznih spomenika, koji direktno ili indirektno predstavljaju drugačiju interpretaciju istorije od one koja je zvanična na prostorima SFR Jugoslavije.

“Nekad se ne radi o podizanju novog spomenika, nego jednostavno o prepravljanju postojećeg. Nekada su to i spomenici posvećeni žrtvama Jugoslavenskih ratova, ali jednostavno svojim izgledom, mjestom ili porukom izazivaju kontroverze u društvu. Za razliku od zemalja u regionu, zbog specifične situacije političkog narativa u BiH, ovakvi spomenici se uglavnom ne uklanjaju sa javnih površina ili njihovo uklanjanje dovodi do pogoršavanja ionako kompleksne situacije”, navode iz UDIK-a.

“Bosna i Hercegovina je zemlja spomenika u kojoj se kroz tri sukobljena narativa rata vodi istovremeno i rat spomenika. Iz tog razloga, važno je postaviti pitanje, da li su ti spomenici nužni za najbolju memorijalizaciju žrtava rata protiv BiH? Iako su većina preživjelih i posmatrača saglasni oko toga da spomenici treba da budu podizani na mjestima masovnih zločina, ne postoji zajednički stav o tome šta bi trebalo da bude njihova svrha”, naglasio je Ćudić.

Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) pomaže post-jugoslovenskim društvima da uspostave vladavinu prava i prihvate nasljeđe masovnog kršenja ljudskih prava, kako bi se utvrdila krivična odgovornost za počinioce, zadovoljila pravda i onemogućilo ponavljanje zločina. To je afirmacija vrijednosti otvorenog građanskog društva, sa jasno definisanim prioritetima u pogledu promoviranja, zaštite ljudskih prava, i uključivanja mladih u društveno-političke procese kroz mirovni aktivizam.

(Fena)