U posljednjih nekoliko mjeseci zabilježen je značajan deficit padavina koji je uslovio sušu na širem prostoru Bosne i Hercegovine, što je dovelo do šteta u poljoprivredi, ali i ostalim granama privrede,kazala je Feni agrometeorologinja u Federalnom hidrometeorološkom zavodu BiH Sabina Hodžić.
Prema njenim riječima, vremenske uslove tokom vegetacione sezone u ovoj godini obilježili su iznadprosječni toplotni uslovi, sa vrlo neujednačenim rasporedom, te naglašenim nedostatkom padavina, što je posebno bilo izraženo tokom ljetnih mjeseci.
“Nakon proljetne suše koja je bila posebno naglašena u martu mjesecu, deficit padavina nastavio se i u ljetnim mjesecima sa kulminacijom u junu i julu, kada su padavinske prilike ocjenjene kao ekstremno sušne i vrlo sušne u većem dijelu zemlje”, kazala je Hodžić.
Dodala je da je u uslovima nedovoljno visokog nivoa agrotehnike, nedostatak padavina doveo do jakog smanjivanja zaliha produktivne vlage u tlu, do pojačanog procesa transpiracije zbog čega dospijevanje vlage iz zemljišta u biljke ne kompenzuje utrošak vode od njihovih nadzemnih organa, biljke gube turgor ( hidrostatski pritisak biljnih stanica, elastičnost) i suše se.
“Osim suše, svim poljoprivrednim kulturama štetu su donijele i izrazito visoke temperature zraka. Apsolutne maksimalne temperature vazduha iznad 35 stepeni Celzijusa zabilježene tokom juna i jula ove godine, uz povećanu evapotranspiraciju (proces sastavljen od gubitka vode kroz atmosfersko isparavanje i isparivog gubitka vode kroz životne procese biljaka) i nedostatak padavina, doveli su do toplotnog stresa kod svih poljoprivrednih kultura, što će sasvim sigurno imati uticaja na konačan prinos i urod”, kazala je Hodžić.
Suša se obično karakteriše indeksima, a za procjenu sušnih uslova na mjesečnoj i višemjesečnoj vremenskoj skali u operativnoj upotrebi se koristi Standardizirani padavinski indeks (SPI).
Tokom mjeseca jula ove godine, u cijeloj zemlji zabilježene su skromne padavine uz izraženiji deficit. Padavine uglavnom pljuskovitog karaktera zabilježene u svega nekoliko padavinskih dana u zapadnim, jugozapadnim i dijelovima centralne Bosne uslovile su donekle poboljšanje sušnih uslova, dok se suša nastavila i dalje na prostoru sjeverozapadne, istočne i sjeveroistočnih dijelova Bosne.
“Na 2. mjesečnoj skali (SPI 2), koja uključuje juni i juli, preovladavalo je sušno do ekstremno sušno, samo ponegdje u centralnoj Bosni zabilježeni su uslovi bez suše. Na 3. mjesečnoj skali SPI 3, tokom perioda maj-juli zbog značajnog deficita padavina zabilježena je slaba do ekstremna suša, na jugu zemlje izuzetna suša. Izuzetak čini područje oko Bugojna i Zenice, gdje su uslovi vlažnosti bili u okviru prosjeka. Najizraženija suša je zabilježena u Sarajevu i Mostaru. Od aprila do kraja jula tj. na 4.mjesečnoj skali (SPI 4), preovladavali su uslovi jake do izuzetne suše.Od februara do jula mjeseca, na 6.mjesečnoj skali SPI 6, zabilježeni su sušni uslovi u većini krajeva, a kada su u pitanju dugoročne zalihe vlage, na 12.mjesečnoj skali SPI 12, u periodu od avgusta 2021. do jula 2022. godine veći dio zemlje je imao normalne uslove vlažnosti. Izuzetak čine dijelovi sjeverozapadne, zapadne i istočne Bosne, gdje je bilo sušno”, kazala je Hodžić.
U posljednjim decenijama Bosna i Hercegovina se, kao i većina zemalja u regiji, suočava sa posljedicama klimatskih promjena koje se, između ostalog, ogleda i kroz pojavu sve učestalijih ekstremnih vremenskih prilika, odnosno suše, što je globalno prisutno i čemu se posvećuje sve veća pažnja.
“Klimatske projekcije predviđaju da će se pojava ovakvih događaja kao posljedica klimatskih promjena intenzivirati u predstojećim decenijama. Iako postoje značajne regionalne razlike u očekivanim klimatskim uslovima, u 21, vijeku predviđeni uticaj u BiH ogledat će se u povećanju temperature vazduha, pojavi suša tokom ljetnih mjeseci, kao i pojavi ekstrema u smislu količine, rasporeda i intenziteta padavina”, kazala je Hodžić.
U prilog tome govori činjenica da je u periodu od 2000. do 2021. godine gotovo svaka druga godina je bila sušna (2000, 2003, 2007, 2011, 2012, 2017, 2019, 2021). U nizu sušnih godina, 2022. godina može se uporediti sa sušom iz 2003. i 2012. godine koje su bile najintenzivnije.
Prema projekcijama buduće klime, poljoprivredu u BiH će karakterisati borba za vodu i s vodom, odnosno na jednoj strani nedostatak vode i sve duži sušni periodi, a na drugoj strani poplave, naglasila je Hodžić.
Govoreći o tome šta ustvari podrazumijeva pojam suša, Hodžić je rekla da je zbog složene prirode i rasprostranjenosti uticaja suše teško dati univerzalnu definiciju, što otežava identifikovanje i monitoring ključnih karakteristika, kao što su njeno trajanje, intenzitet, jačina i prostorni okvir.
“Suša se za razliku od drugih vremenskih ekstrema pojavljuje polagano, traje dugo i zahvata velika prostranstva iako je prostornu raspodjelu teško unaprijed predvidjeti. Bitno je naglasiti da razlikujemo različite tipove suše koji se pojavljuju posljedično jedna iza druge. Prvo nastupa meteorološka suša kada su ukupne padavine znatno ispod prosječnih; potom poljoprivredna suša, pri kojoj je vlažnost zemljišta znatno ispod prosječne i nedovoljna za rast i razvoj poljoprivrednih kultura, a naposljetku hidrološka suša sa malim protocima u rijekama izrazito niskim vodostajima u akumulacijama”, pojasnila je Hodžić.
U agrometeorološkoj prognozi FHMZBiH za period 15.-21. avgust, se ističe da se nakon protekle sedmice koju je obilježilo promjenjivo i osjetno svježije vrijeme uz povremene lokalne pljuskove praćene grmljavinom, izraženije u centralnoj i istočnoj Bosni, u predstojećoj sedmici očekuje djelimična stabilizacija vremena uz porast temperature vazduha osobito u srijedu i četvrtak. No ipak neće biti sasvim suho, jer će postojati uslovi za poneki pljusak, a u dane vikenda i jače pogoršanje vremena, uz kišu i nešto niže temperature.
U prvom dijelu sedmice jutra će biti svježija, sa minimalnim vrijednostima od 12 do 15 stepeni, u unutrašnjosti, na jugu do 18 stepeni. Danju će maksimalne temperature dostizati 25 do 28 stepenu, na jugu do 33 stepena, a najtopljije će biti u četvrtak, kada će najviše temperature dostizati 36, na jugu 38 stepeni. Padavine, koje su prekinule dugotrajnu sušu i ugodnije temperature ohladile su i vazduh i tlo, što će omogućiti intenzivan razvoj jarih ratarskih kultura, te zrenje povrtlarskih, voćarskih i vinogradarskih kultura. Stanje vlažnosti tla u većem dijelu zemlje djelimično će se popraviti. Smjene kišnih i sunčanih perioda pogodovaće i razvoju biljnih bolesti i štetnika, navodi se u agrometeorološkoj prognozi.
Agrometeorologija proučava interakciju između meteoroloških i hidroloških faktora sa jedne strane i poljoprivrede u najširem smislu uključujući hortikulturu, stočarstvo i šumarstvo s druge strane. Za razliku od meteorologije i hidrologije, agrometeorologija za objekat osmatranja ima biljku sa svim njenim zahtjevima prema agrometeoroloških i agrohidrološkim elementima.
Agrometeorologija je, u stvari, primijenjena meteorologija i hidrologija u poljoprivredi.
(Fena)
